کد خبر: ۸۲۸۲
تاریخ انتشار: ۱۹ بهمن ۱۴۰۰ - ۱۵:۰۴- 08 February 2022
یادداشت/ مهدی خطیب دماوندی

فقیه غیرت‌مدار

« آیت الله صافی گلپایگانی طی دوران فعالیت خود در شورای نگهبان یا مجلس خبرگان قانون اساسی، غیرت­مندانه از موازین شرعی و مبانی دین اسلام حراست و پاسداری نمودند و بر وجهه اسلامیت نظام جمهوری اسلامی ایران همواره تأکید می­ ورزیدند.»

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شورای نگهبان به نقل از پژوهشکده شورای نگهبان، مهدی خطیب دماوندی در یادداشتی نوشت:

رحلت مرجع عالیقدر جهان اسلام، حضرت آیت­ الله صافی گلپایگانی که از ابتدای انقلاب با حضور در نهادهای مهم تصمیم­گیری کشور نظیر شورای نگهبان یا مجلس خبرگان قانون اساسی به صورت فعال نقش­آفرینی می­کردند را می­توان ضایعه­ای بزرگ و دردناک برای جامعه دینی و علمی کشور برشمرد. ایشان طی دوران فعالیت خود در شورای نگهبان یا مجلس خبرگان قانون اساسی، غیرت­مندانه از موازین شرعی و مبانی دین اسلام حراست و پاسداری نمودند و بر وجهه اسلامیت نظام جمهوری اسلامی ایران همواره تأکید می­ورزیدند. از مهمترین و اثرگذارترین کنش­های غیرت­مندانه دینی آیت­الله صافی می­توان به زمینه­سازی تصویب بند ۹ اصل ۱۱۰ قانون اساسی و مسئله تنفیذ حکم رئیس­جمهور توسط مقام رهبری اشاره داشت.

 نخستین بار نائب­رئیس مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، پیش­نویس اصل ۱۱۰ را بدین شکل در صحن مجلس قرائت نمود تا هجده نفر از نمایندگان به ایراد سخنان مخالف خود بپردازند: «وظایف و اختیارات رهبری: ۱- تعیین فقهای شورای نگهبان ۲- نصب عالی­ترین مقام قضایی کشور ۳- اعلان جنگ و صلح در موارد خطر فوری و فرستادن آن به مجلس شورای ملی برای رسیدگی و رأی­گیری ۴- فرماندهی عالی کل قوا ۵- اتخاذ تصمیم درباره عزل رئیس­جمهور به ترتیب زیر: هرگاه رئیس­جمهور به خیانت و تخلف از وظایف قانونی خود متهم شود یا در مظان ضعف و ناتوانی در ایفای وظایف خود قرار گیرد، موضوع برای رسیدگی به مجلس شورای ملی ارجاع می­شود. مجلس به موضوع رسیدگی می­کند و در صورتی که اکثریت رأی دادند، پرونده را برای محاکمه به شورای عالی قضایی می­فرستند. در صورت رأی شورای عالی قضایی به ثبوت اتهام، رهبری با در نظر گرفتن مصالح کشور تصمیم لازم را اتخاذ و اجرا می­کند». در جریان بررسی پیش­نویس اصل ۱۱۰، مرحوم آیت­الله صافی گلپایگانی عدم پیش­بینی نصب رئیس­جمهور توسط مقام رهبری را مهم­ترین نکته مغفول مانده این اصل می­دانستند و از همین رو، صراحتاً مخالفت خود را با تصویب اصل ۱۱۰ بدون در نظر داشتن چنین قیدی ابراز داشتند. ایشان در مقدمه سخنان خود در صحن مجلس، لازمه تصمیم­گیری اعضای مجلس بررسی نهایی قانون اساسی را مبتنی­بر دو عنصر «ایمان» و «شجاعت» دانسته و عنوان نمودند: «یکی از اسرار موفقیت­های مسلمانان در صدر اسلام این بود که مکتب خودشان را به دنیا عرضه کردند و تحت تأثیر مکتب­های دیگر قرار نگرفتند و مثل اینکه یک استضعاف فکری به نظر من می­رسد که باز در جوّ این مجلس که انشالله نیست ولی این­طور است که ما آن­طور که باید، مکتب خودمان را عرضه نمی­کنیم». [۱] اساسی­ترین انتقاد آیت­الله صافی در خصوص تصویب اصل ۱۱۰ قانون اساسی را می­توان ناظر به عدم جامعیت پیش­نویس اصل مذکور و احصاء نکردن برخی از اختیارات مهم مقام رهبری دانست؛ مطابق نظر ایشان، صرف پیش­بینی صلاحیت عزل رئیس­جمهور در پیش­نویس اصل ۱۱۰ و تقلیل تأیید صلاحیت داوطلبان انتخابات ریاست جمهوری به شورای نگهبان کافی به مقصود نیست و تصویب اصل ۱۱۰ بدین شیوه، وظایف و اختیارات مقام رهبری را تحدید نموده و موجب ایجاد خدشه به مبانی شرعی حکومت اسلامی می­گردد. در همین راستا، آیت­الله صافی در بخشی از سخنان خود در مجلس بررسی نهایی قانون اساسی عنوان می­کنند: «در این اصل وقتی که انسان ملاحظه می­کند می­بیند آن چیزی که نظام شرعی را برقرار می­کند آن مسأله اصل حکومت است که آن در این اصل نیست. در وظایف و اختیارات رهبری هیچ معلوم نیست که نقش رهبر در تعیین رئیس­جمهور چه نقشی است و اگر رهبر در اینجا هیچ نقشی نداشته باشد، اصلاً این نظام شرعی نیست [فلذا] هر چه شما از این اختیارات برای رهبر تعیین بکنید درست نیست... این­طور که متأسفانه تنظیم شده است اصلاً مفهومش این است که فقیه در اینجا [نصب رئیس­جمهور] هیچ نقشی ندارد». همچنین آیت ­الله صافی در خصوص صلاحیت رهبری برای نصب رئیس­جمهور بر این باور بودند که نه تنها اصل بر نصب رئیس­جمهور توسط مقام رهبری است، بلکه احراز صلاحیت نامزدهای ریاست جمهوری نیز می­بایست منحصراً توسط ولی­فقیه مورد بررسی و برای معرفی به مردم اعلام گردد. گرچه، ایشان وجود نهادی همچون شورای نگهبان را یکی از جهات فرعی تحقق این مهم می­دانستند. برخی از فقهای مجلس خبرگان قانون اساسی، نسبت به مباحث آیت­الله صافی ملاحظاتی داشتند و با ارائه پیشنهاداتی در خصوص پیش­بینی نقش مقام رهبری در انتخاب رئیس­جمهور، به دنبال تأمین نظر ایشان با توجه بر آراء مردمی برمی­آمدند. به عنوان مثال، بر اساس نظر یکی از اعضای مجلس بررسی نهایی قانون اساسی: «مسأله دوم این است که آقای صافی فرمودند و جمهوریت را اصولاً خواستند رد کنند یعنی مکتب را این­طور مطرح فرمودند که انتصاب است در حالی که یک ملتی مکتب را قبول کرد که اسلام است و بعد آن ملت کاندیداها را قبول کرد و بعد رهبر امضاء کرد دیگر مسأله حل می­شود و به نظر من اشکالی که ایشان دارند رفع می­شود». [۲] البته مرحوم آیت­الله صافی در ارتباط با این ملاحظات، خوانشی بینابین از جایگاه خواست ملت و نقش رهبری در انتخاب رئیس­جمهور ارائه می­دادند لکن اساس حرف ایشان در این حوزه، معطوف به استقلال و هویت بنیادین حکومت با اتکاء به ارزش­ها و مفاهیم اصیل دینی بود. به نوعی، ایشان مخالف انتخاب رئیس­جمهور به روش حکومت­های غربی بودند و در بخشی از سخنان خود در مجلس خبرگان قانون اساسی نیز به این مسأله اشاره داشتند: «حالا [برخی] حاکمیت ملی می­گویند و حاکمیت ملی را با معانی و مفاهیم غربی درنظر می­گیرند و می­بینند با این جور در نمی­آید. ما باید انشالله شجاعت این را داشته باشیم که آقایان حتماً دارند ما اصلاً برای این آمده­ایم که مکتب اسلام را در اینجا عرضه کنیم و بفهمانیم که اسلام هم خودش یک نظام مستقلی است و یک نظامی است غیر از نظام­های دیگر، نه حکومت مردم بر مردم است به آن معنایی که عرض کردم، نه اینکه مردم در حکومت وارد نیستند و نمی­توانند دخالت کنند و ما به آن معنی حکومت مردم بر مردم که ان­الحکم الالله نباشد این نمی­شود، در اسلام حکومت خدا بر مردم است حکومت احکام شرع بر مردم است و از جمله همین ولایت فقیه است...». بنابراین مطابق نظر آیت­الله صافی، ایفای نقش ولایت فقیه در نصب رئیس­جمهور مؤیّد تضمین شرعی بودن نظام و پایبندی حکومت به مبانی و اصول دینی است؛ در غیر این صورت صرف احراز صلاحیت نامزدهای ریاست جمهوری و انتخاب مردم، عنصر اسلامیت نظام محقق نمی­شود و همین امر موجب خدشه به پایه­های حکومت اسلامی خواهد شد. به دیگر سخن، آیت­الله صافی گلپایگانی در ارتباط با تصویب بند ۹ اصل ۱۱۰ قانون اساسی همواره معتقد به تلازم دو مؤلفه­ی اسلامیت و جمهوریت بودند و صحت انتخاب رئیس­جمهور را مبتنی­بر تحقق و تضمین هر دو مؤلفه می­دانستند.

مباحث مرحوم آیت­الله صافی گلپایگانی در ارتباط با مسأله نقش مقام رهبری در انتخاب رئیس­جمهور، مورد توجه و موافقت عده زیادی از نمایندگان مجلس خبرگان واقع شد و همین امر زمینه لازم جهت تصویب بند ۹ اصل ۱۱۰ را فراهم نمود. به عنوان نمونه، آیت­الله سیدمحمد خامنه­ای در تأیید مباحث آیت­الله صافی، بر مسئله لزوم نصب رئیس­جمهور توسط رهبری صحه گذاشته و آن را بدین شکل مورد تبیین قرار دادند: «این موضوع در گفته­های دیگران هم بود یکی اینکه ما وظایف و اختیارات رهبری نوشته­ایم و این وظایف و اختیارات رهبری مقید حصر است. بنابراین اشکال آقای صافی زنده­می­شود... اینها [سایر بندهای پبش­نویس اصل ۱۱۰] همه اختیاراتی هستند غیر از مجریه، نسبت به دخالت فقیه در مجریه که عمده معنای ولایت هم همان است اینجا اگر نباشد با توجه به آن حصری که هست این اشکال [را] ایجاد می­کند... پس من نظرم را خلاصه می­گویم، برای اینکه چون [پیش­نویس اصل ۱۱۰] حصر را می­رساند، پس دخالتش را هم در قوه مجریه باید اینجا بیاورید». [۳] اعضای دیگری از مجلس بررسی نهایی قانون اساسی همچون مرحوم حسینعلی منتظری [۴] یا محمد رشیدیان [۵] نیز هر یک به انحاء دیگر، فرمایشات آیت­الله صافی گلپایگانی را مورد تأکید قرار می­دادند. بدین ترتیب، سخنان آیت­الله صافی را می­توان مهم­ترین و اصلی­ترین عامل شکل­گیری و تصویب بند ۹ اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و پیش­بینی تنفیذ حکم ریاست جمهوری توسط مقام رهبری دانست.

[۱]. صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، جلد دوم، اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، ۱۳۶۴، صص ۱۱۶۱-۱۱۶۲.

[۲]. بخشی از سخنان آیت­الله محمد یزدی در خصوص بررسی تصویب اصل ۱۱۰ قانون اساسی، صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، جلد دوم، اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، ۱۳۶۴، ص ۱۱۶۲.  

[۳]. بخشی از سخنان آیت­الله سیدمحمد خامنه­ای در خصوص بررسی تصویب اصل ۱۱۰ قانون اساسی، صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، جلد دوم، اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، ۱۳۶۴، صص ۱۱۶۲-۱۱۶۳. 

 [۴]. بخشی از سخنان مرحوم حسینعلی منتظری در خصوص بررسی تصویب اصل ۱۱۰ قانون اساسی: «من با تأیید فرمایشاتی که آقای صافی داشتند و یک قسمت از فرمایشات آقای رشیدیان و آن اینکه خلاصه غرب­زدگی منحصر نیست به اینکه انسان لباسش یا کلاهش یا دکور منزلش مثل غرب باشد، یکی از غرب­زدگی­های ما این است که اعتماد به نفسمان را از دست داده­ایم... اکثریت قاطع ملت ایران حتی جوان­های تحصیلکرده و روشنفکر هم طرفدار ولایت فقیه و حکومت اسلامی هستند و خون دادند برای حکومت اسلامی و حکومت اگر بخواهد حکومت اسلامی باشد باید متکی باشد به رهبری که از طرف خدا معین شده ولو به واسته، اگر یک رئیس­جمهور تمام ملت هم به او رأی بدهند ولی فقیه و مجتهد روی ریاست جمهوری او صحه نگذارد این برای بندی هیچ ضمانت اجرایی ندارد و از آن حکومت­های جابرانه­ای می­شود که بر طبق آن عمل نخواهد کرد...». صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، جلد دوم، اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، ۱۳۶۴، ص ۱۱۸۲.

[۵]. بخشی از سخنان محمد رشیدیان در خصوص بررسی تصویب اصل ۱۱۰ قانون اساسی: «همان­طوری که جناب صافی فرمودند و قبلاً هم در جلسات مشترک بحث کافی شده، فرماندهی کل قوا را قبلاً آن پیش­نویس قانون اساسی به دست رئیس­جمهور داده بود و در اینجا چه اشکالی با اینکه رئیس­جمهور یک فرد مجهول­الهویه­ای اصلاً فاقد صفاتی بود که ما برای فقیه قید کردیم از عدالت، تقوا و پرهیزکاری چه دلیلی هست که این فرماندهی کل قوا را به ایشان ندادیم... معرفی کاندیداهای ریاست جمهور یا نصب او حذف شده چرا حذف شده؟...». صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، جلد دوم، اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، ۱۳۶۴، صص ۱۱۶۳-۱۱۶۴.

[۶]. بخشی از گفتگوی حضرت آیت­الله سیداحمد خاتمی درباره گرامی­داشت مقام آیت­الله صافی گلپایگانی، قابل دسترسی در تارنمای https://www.irdc.ir/fa/news/۷۵۰۲

[۷]. مشروح مذاکرات جلسه مورخ ۰۱/۰۶/۱۳۶۱ شورای نگهبان، دستور جلسه «بحث درباره اصل پانزدهم قانون اساسي و استفاده از زبان‌هاي قومي و محلي در مدارس اقليت‌هاي ديني»، قابل مشاهده در بخش مبانی نظرات شورای نگهبان در سامانه‌ی جامع نظرات شورای نگهبان به نشانی: https://nazarat.shora-rc.ir

انتهای پیام/

ارسال نظر
captcha
آخرین اخبار

همه باید همت کنند تا مشکلات معیشتی حل شود

بازدید دکتر صادقی مقدم از غرفه انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان

افکار عمومی مهم‌ترین ابزار حقوق بشر در قبال مسئله غزه است

گزارش تصویری جلسه شورای نگهبان ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۳

توصیه آیت‌الله جنتی به منتخبان مجلس دوازدهم؛ اولویت اصلی چاره‌اندیشی برای حل مشکلات کشور باشد

بازدید دکتر مولابیگی از غرفه انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان

گزارش تصویری حضور دکتر طحان نظیف در دانشگاه قم

دکتر طحان‌نظیف به دانشگاه قم رفت و پاسخگوی سوالاتی درباره قانون اساسی شد/ سخنگو: اساتید و دانشجویان حقوقی یاری‌گر شورای نگهبان باشند

بازدید دانشجویان عضو انجمن علمی حقوق دانشگاه امام صادق(ع) از پژوهشکده شورای نگهبان

گزارش تصویری نشست هم‌اندیشی مدیران و اساتید حوزه با سخنگوی شورای نگهبان

پربازدید ها

نظر شورای نگهبان درباره لایحه حمایت از خانواده از طریق ترویج فرهنگ عفاف و حجاب

انتخابات مرحله دوم در ۸ حوزه انتخابیه تمام الکترونیک برگزار می‌شود/ متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان تایید شده؛ اجرای آن منوط به ابلاغ برنامه هفتم است

نظر شورای نگهبان درباره آخرین مصوبات مجلس و اساسنامه‌های دولت + جزئیات

طرح تامین مالی تولید و زیرساخت‌ها در شورای نگهبان تایید شد

ششمین دوره مجلس خبرگان اول خرداد با پیام رهبر معظم انقلاب آغاز به کار می‌کند

توضیحات سخنگوی شورای نگهبان درباره تایید طرح تامین مالی تولید و زیرساخت‌ها

معلمان به شورای نگهبان آمدند/ دکتر طحان‌نظیف: بسیاری از ناظران انتخاباتی فرهنگیان هستند

آیت‌الله رضوانی؛ شاگرد مورد اعتماد امام (ره) و تبیین‌گر نظرات فقهی شورای نگهبان/ فقیهی که نقش موثری در بررسی مصوبات مجلس داشت

شورای نگهبان، آماده دریافت گزارش تخلف احتمالی نامزد‌ها است

"طرح استفساریه ماده (۵) قانون بیمه‌های اجتماعی کارگران ساختمانی" در شورای نگهبان تایید شد