کد خبر: ۳۰۹۰
تاریخ انتشار: ۰۱ خرداد ۱۳۹۲ - ۱۹:۱۳- 22 May 2013
یادداشت وارده؛
قانون اساسی به عنوان میثاق ملی میان افراد کشور، عالی­ترین منبع حقوقی در هرم سلسله مراتب هنجارها شناخته می­شود که اصول متعدد حقوقی و در رأس آنها اصل حاکمیت قانون، تضمین کننده­ی احترام به این قانون عالی به شمار می­آیند.



علی بهادری جهرمی[1]

قانون اساسی به عنوان میثاق ملی میان افراد کشور، عالی­ترین منبع حقوقی در هرم سلسله مراتب هنجارها شناخته می­شود که اصول متعدد حقوقی و در رأس آنها اصل حاکمیت قانون، تضمین کننده­ی احترام به این قانون عالی به شمار می­آیند. مطابق اصل سلسله مراتب قوانین و هنجارها، محتوای قواعد فروتر نباید مغایر با محتوای قواعد فراتر باشد.[2] رعایت این اصل، میتواند مهمترین عامل تضمین اصل حاکمیت قانون و در نتیجه دفاع از حقوق مردم و همچنین حمایت از مبانی و اهداف نظام با عنایت به تصریح و تأکید بر آنها در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران گردد.

در همین راستا، یکی از دغدغه­های دائمی تدوین کنندگان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که با صرف زمان، نیرو و انرژی فراوان به نمایندگی از مردم اقدام به تدوین این قانون برتر و پیشرو نمودند، صیانت از قانون اساسی به عنوان سند ملی اداره حکومت اسلامی و مهمترین مجرای تضمین حاکمیت قانون و جلوگیری از هرج و مرج یا خودکامگی احتمالی در نظام اسلامی بود.

وجود مقاماتی همچون رهبری در راس نظام اسلامی تا حدود زیادی می­توانست ضامن استمرار حرکت صحیح نظام بر مدار قانون باشد تا بتوان از این طریق، نظارتی دائمی بر حرکت نهادها بر مدار قانون اساسی انجام داد. با این حال، صرف وجود یک مقام برتر که هدایت و رهبری کل جامعه و نظارت کلان بر عملکرد آنها را بر عهده دارد کافی نبوده و لازم بود نهادهایی جهت تضمین این امر در این نظام حقوقی نوپا تعبیه گردند.

لذا قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز همچون بسیاری از کشورهای پیشرفته دیگر که قانونمداری و حرکت بر مبنای قانون را به عنوان مبنای حاکمیت و حکمرانی برگزیده اند، اقدام به تاسیس نهادهای نظارتی جهت نظارت بر حسن اجرای اصل برتر «حاکمیت قانون» نمود.

در راس این نهادها نیاز به وجود نهادی احساس می­شد که بتواند در غیاب مجلس خبرگان قانون اساسی[3] مهمترین متولی وظیفه سنگین و خطیر صیانت از قانون اساسی باشد.

برای این منظور اعضای محترم مجلس بررسی نهایی قانون اساسی با الگوگیری از برخی نهادهای مشابه خارجی همچون نهاد شورای قانون اساسی فرانسه و همچنین نگاهی به اصل مشهور و معطل مانده طراز اول در قانون اساسی مشروطه، اقدام به طراحی نهادی برتر با عنوان «شورای نگهبان قانون اساسی» نمودند تا ضامن حسن اجرای قانون اساسی و عدم انحراف بدنه نظام اسلامی از اصول، معیارها و بایسته­های نظام اسلامی و میثاق ملی مردم انقلابی ایران باشد.

در حقیقت اعضای مجلس بررسی نهایی قانون اساسی با این اقدام، نماینده­ای دائمی برای خود در نظام حقوق داخلی تعبیه نمودند تا این راه ناتمام را به انجام رسانده و برای همیشه ضامن عدم انحراف از اصول و معیارهای این هنجار برتر باشد.

نهاد شورای نگهبان که از نظر تدوین کنندگان قانون اساسی، نهاد مفسر قانون اساسی به شمار می­آمد، مسئولیت نظارت بر حسن اجرا و ممانعت از انحراف از قانون اساسی را در جنبه­های مختلفی عهده دار شد. نظارت بر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی مطابق اصول 91 الی 97 و برخی اصول دیگر قانون اساسی به عنوان مهمترین راهکار عدم انحراف تقنینی در صلاحیت این شورا قرار گرفت.

در کنار این راهکار، صلاحیت هایی همچون تفسیر قانون اساسی مطابق اصل نود وهشتم قانون اساسی به منظور تبیین مقصود قانونگذار اساسی در مواردی که اصلی از اصول این قانون دارای ابهام بوده یا در تفسیر آن اختلاف نظری به وجود آید نیز در همین راستا برای شورای نگهبان در نظر گرفته شد.

اما این همه باز هم مجلس بررسی نهایی قانون اساسی را از وصول به مقصود اصلی خود مطمئن نمی­ساخت و شاید به همین دلیل نیز صلاحیت نظارت بر انتخابات­های مختلف مطابق اصل نودونهم به این شورا واگذار شد.

از این طریق شورای نگهبان میتوانست با نظارت بر عدم انحراف از اصول قانون اساسی در مراحل مختلف برگزاری انتخابات های گوناگون ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی، مجلس خبرگان رهبری و همه پرسی­ها؛ از ورود مقاماتی قانونمدار و پای بند به قانون اساسی و همچنین عدم انحراف، کوتاهی یا فساد احتمالی در مراحل مختلف برگزاری انتخابات صیانت کرده و ضامن تضمین حقوق ملت باشد.

علاوه بر این با توجه به اهمیت مقام ریاست جمهوری در نظام حقوقی ایران به عنوان دومین مقام رسمی کشور، مجددا مجلس بررسی نهایی قانون اساسی در اصل یکصدوهجدهم بر لزوم نظارت شورای نگهبان بر انتخابات ریاست جمهوری تاکیدی مضاعف نموده و در بند نهم از اصل یکصدودهم نیز بر لزوم احراز صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری توسط شورای نگهبان تاکید و تصریح نموده است.

شاید بتوان مهمترین مبنای این صلاحیت شورای نگهبان را در نمایندگی این شورا از سوی مجلس بررسی نهایی قانون اساسی به عنوان نهادی متشکل از اعضای فقیه و حقوقدان عادل و بی­طرف به عنوان اصلی ترین کارشناسان قانون اساسی در نظام حقوقی کشورمان دانست. در حقیقت مجلس بررسی نهایی قانون اساسی با جستجو در نهادهای حقوقی مختلف، از طریق راهکارهای تعبیه شده در قانون اساسی اقدام به تاسیس نهادی نموده که مطمئن باشد این نهاد میتواند به درستی مسئولیت خطیر صیانت از قانون اساسی به عنوان دسترنج زحمات چندین ماهه شورای بازنگری در قانون اساسی را عهده دار شود. دسترنجی که به نمایندگی از ملت انقلابی ایران در قالب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به ثمر نشسته و پس از تایید اکثریت شرکت کنندگان در همه پرسی روز شانزدهم آذر ماه در خصوص این سند ملی و تنفیذ ولی فقیه، حالت الزام آور به خود گرفت.


پی نوشتها
--------------------------------------------------------------------------------
[1] دانشجوی دوره دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران – پردیس قم.

[2]- قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، چاپ اول، میزان، 1383، ص111.

[3] مقصود مجلس بررسی نهایی قانون اساسی است که حکم مجلس موسسان را در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران ایفا میکند.
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
* captcha:
آخرین اخبار

قانون اساسی؛ عامل ثبات داخلی و اقتدار بین‌المللی کشور

نظارت بر حسن اجرای سیاست‌ها بر عهده هیات عالی مجمع تشخیص مصلحت است

اهمیت و جایگاه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

آیت‌الله جنتی: انقلاب ما ، انقلابی مردمی بود و باید تا آخر هم مردمی باشد

ابهامات شورای نگهبان در مورد طرح ساماندهی صنعت خودرو رفع شده است

شورای نگهبان نسبت به طرح ساماندهی صنعت خودرو هیچ ایراد یا ابهامی ندارد/ ایرادات مجمع تشخیص بر اساس مقررات به مجلس منتقل می‌شود

گزارش تصویری مراسم سالگرد ارتحال آیت‌الله یزدی

غیرت دینی، صراحت و قاطعیت در بیان مواضع انقلابی از امتیازات آیت الله یزدی بود

فقدان آیت الله یزدی برای مردم و نظام اسلامی یک خسران محسوب می‌شود

مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال آیت الله محمد یزدی در حرم حضرت معصومه برگزار شد

پربازدید ها

جزئیات ایراد شورای نگهبان به طرح «تسهیل در صدور مجوز‌های کسب و کار»

طرح تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار برای رفع ابهامات جزئی به مجلس بازگشت

نظر شورای نگهبان درباره آخرین مصوبات مجلس و دولت + جزئیات

مولابیگی به عنوان عضو حقوقدان شورای نگهبان انتخاب شد

شورای نگهبان طرح «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» را تأیید کرد

ایراد منطقی شورای نگهبان به مصوبه تسهیل مجوزهای کسب و کار/ برخی تیترها "عجیب" است

دومین آزمون ملی قانون اساسی برگزار می‌شود

اولین جلسه هیات امنای پژوهشکده شورای نگهبان برگزار شد

مرحله دوم رقابت شبیه سازی شورای نگهبان برگزار شد/ رقابت دانشجویان در بررسی مصوبات مجلس

جلسه شورای نگهبان برگزار شد/ تبریک آیت الله جنتی به عضو جدید شورای نگهبان