کد خبر: ۵۹۶۰
تاریخ انتشار: ۱۵ تير ۱۳۹۸ - ۰۹:۱۶- 06 July 2019

شورای نگهبان حافظ جمهوریت و اسلامیت نظام

شورای نگهبان در نظام جمهوری اسلامی ایران یکی از مهم‏ترین نهاد‌های حکومتی به شمار می‌آید. این نهاد شباهت زیادی با بعضی از نهاد‌های حافظ قانون اساسی در تعدادی از کشور‌ها دارد. در قوانین اساسی برخی کشور‌ها نیز نهاد‌هایی به نام «دادگاه قانون اساسی»، «شورای قانون اساسی»، «دیوان قانون اساسی» و نظایر آن پیش بینی شده است که با وجود برخی تفاوت‌ها، از حیث ساختار و نوع مسئولیت‌ها با یکدیگر شباهت‌های فراوانی دارند.

شورای نگهبان در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دارای جایگاه ویژه‌ای است، به گونه‌‌ای که نبودن آن در کنار مجلس قانون‌گذاری، موجب عدم اعتبار مجلس می‏شود. شورای نگهبان وظیفه دارد تمام مصوباتِ مجلس را از حیث عدم مغایرت با موازین اسلامی و قانون اساسی بررسی کرده تا در صورت عدم مغایرت، مصوبه مجلس، صورت قانونی به خود گیرد.

علاوه ‏بر این نقش برجسته، شورای نگهبان مأموریت نظارت بر انتخابات را داشته و مرجع رسمی تفسیر قانون اساسی نیز به شمار می‏آید. از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران استفاده می‌شود که علت اصلی پیش‌بینی نهاد شورای نگهبان، دو مسئله حراست و نگهبانی از «احکام اسلام» و صیانت از «قانون اساسی» بوده است؛ به همین دلیل از این نهاد به شورای «نگهبان» تعبیر شده است. اصل ۹۱ قانون اساسی در عبارتی کوتاه و گویا به این مطلب اشاره کرده است. در قسمتی از این اصل آمده است:

«به منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با آنها، شورایی به نام شورای نگهبان ... تشکیل می‌شود....»

پیش‌بینی مسئله «نظارت بر قانون‌گذاری» در حقوق ایران، موضوع جدیدی نیست، بلکه می‌توان گفت که از نظر قدمت، همزاد تدوین اولین قانون اساسی و تولد نهاد قانون‌گذاری در ایران است. اصل ۲ متمم قانون اساسی مشروطه در راستای اطمینان از شرعی بودن کلیه مصوبات مجلس شورای ملی چنین مقرر کرده بود: «مجلس مقدس شورای ملی که به توجه و تأیید حضرت امام عصر عجل‌الله‌فرجه و بذل مرحمت اعلی‌حضرت شاهنشاه اسلام خلّدالله‌سلطانه و مراقبت حجج اسلامیه کثر‌الله‌امثالهم و عامّه ملت ایران تأسیس شده است، باید در هیچ عصری از اعصار، مواد قانونیه آن مخالفتی با قواعد مقدسة اسلام و قوانین موضوعه حضرت خیرالانام صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌ وسلّم نداشته باشد و معیّن است که تشخیص مخالفت قوانین موضوعه با قواعد اسلامیه بر عهدة علمای اعلام ادام‌الله برکات وجودهم بوده و هست؛ لهذا رسماً مقرّر است در هر عصری از اعصار، هیئتی که کم‌تر از پنج نفر نباشد از مجتهدین و فقهای متدینین که مطّلع از مقتضیات زمان هم باشند، به این طریق که علمای اعلام و حجج اسلام مرجع تقلید شیعه اسلام، بیست نفر از علماء که دارای صفات مذکوره باشند معرفی به مجلس شورای ملی بنمایند؛ پنج نفر از آن‌ها را یا بیش‌تر به مقتضای عصر، اعضای مجلس شورای ملی بالاتفاق یا به حکم قرعه تعیین نموده، به سِمَت عضویت بشناسند تا موادی که در مجلسین عنوان می‌شود به دقت مذاکره و غوررِسی نموده، هر یک از آن مواد معنونه که مخالفت با قواعد مقدسه اسلام داشته باشد طرح و رد نمایند که عنوان قانونیت پیدا نکند و رأی این هیئت علما در این باب، مُطاع و متّبع خواهد بود و این ماده تا زمان ظهور حضرت حجت عصر عجل‌الله  فرجه تغییرپذیر نخواهد بود.»

بدین ترتیب می‌توان گفت اصل مزبور در قانون اساسی مشروطه، که در ادبیات حقوقی و سیاسی به اصل «طراز» معروف است، جلوه‌ای ناقص از شکل تکامل یافته «نهاد شورای نگهبان» بوده است. نوع وظایف و اختیارات شورای نگهبان و اهمیت آن موجب شده است که این نهاد در زمره نهاد‌های بسیار مهم نظام جمهوری اسلامی ایران در آید.

آخرین اخبار

دکتر پروین: تقویت شورا‌ها به معنای گسترش دموکراسی مشارکتی است

دکتر صادقی‌مقدم: انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری همزمان با انتخابات شورا‌ها در اردیبهشت ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

پیام سخنگوی شورای نگهبان به مناسبت میلاد حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها و روز دختر

بررسی اصلاحات مجلس شورای اسلامی بر «طرح مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» در مجمع مشورتی حقوقی شورای نگهبان

فعالان رسانه‌ای اخبار صحیح، متقن و مستند را منتشر نمایند/ تقدیر از امدادگران و اهداکنندگان خون

نباید سنت‌های کارآمد حوزه که قرن‌ها دارای نتایج درخشان بوده را فراموش کرد

پیام تسلیت سخنگوی شورای نگهبان در پی حادثه بندرعباس

چهل‌وهفتمین شماره فصلنامه دانش حقوق عمومی منتشر شد

تسلیت دکتر طحان‌نظیف به مناسبت شهادت امام جعفر صادق (علیه‌السلام)

گزارش تصویری جلسه شورای نگهبان ۳ اردیبهشت ۱۴۰۴

پربازدید ها

گزارش تصویری جلسه شورای نگهبان ۲۷ فروردین ۱۴۰۴

نظر شورای نگهبان درباره آخرین مصوبات مجلس و دولت + جزئیات

سخنگوی شورای نگهبان: ۵ لایحه و موافقتنامه بین‌المللی تایید و مرکز نظام ایمنی هسته‌ای کشور دارای اساسنامه شد/ «سرمایه‌گذاری برای تولید» مبتنی بر اصول متعدد قانون اساسی است

در مذاکرات به غیرخدا دل نبندیم/ ایران تحمیل پذیر و تسلیم پذیر نیست

گزارش تصویری نشست خبری سخنگوی شورای نگهبان ۳۰ فروردین ۱۴۰۴

فیلم|اولین نشست خبری سخنگوی شورای نگهبان در سال ۱۴۰۴

هویت طلبگی، گوهر اصلی طلبه است / حوزه علمیه تهران دارای ویژگی منحصر به فردی است

وجه نظریه‌پردازی و اندیشمندی مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) پنهان مانده است

پاپ فرانسیس تلاش‌های ارزنده‌ای در جهت تقویت روابط میان ادیان الهی بویژه اسلام و مسیحیت داشت

گزارش تصویری جلسه شورای نگهبان ۳ اردیبهشت ۱۴۰۴