نگاهی به «انتصاب و ترکیب اولین گروه از فقهای شورای نگهبان»

اول اسفند ۱۳۵۸؛ سالروز انتصاب اولین اعضای فقهای شورای نگهبان از سوی حضرت امام خمینی (ره) است.
بعد از «همه پرسی قانون اساسی جمهوری اسلامی» در پائیز ۱۳۵۸، انتصاب اعضای فقیه شورای نگهبان، نخستین حکمی است که حضرت امام خمینی(ره) برای یکی از نهادهای رسمی مصرح در قانون اساسی صادر کرده اند. این مهم حاکی از اهمیت این نهاد در نظام نوپای جمهوری اسلامی نزد بنیانگذار کبیر آن بود.
زیرا وظیفه اصلی شورای نگهبان، بررسی عدم مغایرت مصوبات مجلس با احکام اسلام و قانون اساسی است. اعضای این شورا مرکب از دو گروه شش نفری از فقها و حقوقدانان می‏باشد. فقها را رهبر انقلاب منصوب می‏نمایند و حقوقدان‏ها توسط رئیس قوه قضاییه به مجلس معرفی و سپس با آرای نمایندگان، انتخاب می‏شوند.
همچنین بر اساس قانون اساسی، نظارت بر انتخابات مختلف همچون انتخابات خبرگان رهبری، ریاست‌جمهوری، مجلس شورای اسلامی و هرگونه همه‏پرسی برعهده شورای نگهبان است.
اولین اعضای فقهای شورای نگهبان عبارت بودند از حضرات آیات‌ احمد جنتی، ربانی‌شیرازی (ره)، غلامرضا رضوانی(ره)، لطف‌ا... صافی‌گلپایگانی، یوسف صانعی و محمدرضا مهدوی‌کنی(ره)، که در اول اسفندماه سال ۱۳۵۸ توسط بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی(ره) منصوب شدند.
متن حکم حضرت امام برای انتصاب فقهای شورای نگهبان که به‌صورت جداگانه خطاب به هریک از فقها صادر شده است، به شرح زیر می‌باشد:

«بسم الله الرحمن الرحیم
بنابر اصل نود و یکم قانون اساسی جمهوری اسلامی که به‌منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با آنها، شورائی به‌نام شورای نگهبان تشکیل می‌شود که انتخاب شش نفر از فقهاء عادل و آگاه به مقتضیات زمان و مسائل روز از این شورا به‌عهده اینجانب می‌باشد. لذا جنابعالی را به‌عنوان یکی از شش فقیه، به‌عضویت شورای نگهبان منصوب می‌نمایم. از خداوند متعال موفقیت هرچه بیشتر شما را امیدوارم. روح‌ا... الموسوی‌الخمینی
اول اسفند ماه ۱۳۵۸ برابر۳ ربیع الثانی ۱۴۰۰»

اهمیت این انتصاب نزد بنیانگذار انقلاب اسلامی را می توان، در نسبت آن با روز برگزاری انتخابات اولین دوره مجلس شورای اسلامی نیز ملاحظه کرد. زیرا اعضای فقهای شورای نگهبان سه هفته قبل از انتخابات اولین دوره مجلس ( ۲۴ اسفند ۱۳۵۸) صورت گرفت. این مجلس ۷ خرداد ۱۳۵۹ آغاز به کار کرد و پس از بررسی اعتبارنامه‌ها و انتخاب هیأت رئیسه در نخستین اقدامات خود در ۲۶ تیرماه ۱۳۵۹، از میان حقوقدانان معرفی شده از سوی شورای عالی قضائی ۶ نفر شامل آقایان علی آراد، گودرز افتخار جهرمی، محمدصالحی، حسین مهرپور محمدآبادی، محسن هادوی و مهدی هادوی را برای عضویت در شورای نگهبان برگزید و این شورا رسماً کار خود را آغاز کرد.

عصر همان روز و پس از تکمیل اعضای شورای نگهبان، دکتر حسن حبیبی، سخنگوی شورای انقلاب در پایان آخرین جلسه این شورا، اعلام کرد: امروز با تشکیل مجلس شورای اسلامی و تکمیل اعضای شورای نگهبان، کار شورای انقلاب که یک نهاد قانونگذاری بود، پایان یافته است.
لازم به یادآوری است حضرت امام(ره) با کناره گیری آیت الله مهدوی کنی از شورای نگهبان و پذیرش مسئولیت «وزارت کشور» در کابینه شهید رجائی، در تاریخ ۱۲ آذر ۱۳۵۹ آیت‌ا... خزعلی را به‌جای ایشان به عضویت شورای نگهبان منصوب کردند. همچنین سه روز پس از رحلت آیت‌ا... ربانی‌شیرازی یعنی در تاریخ ۲۱ اسفند ۱۳۶۰، آیت‌ا... مهدوی‌کنی مجدداً از سوی حضرت امام(ره) به‌عضویت شورای نگهبان درآمد. یک سال بعد با استعفای آیت الله صانعی از شورای نگهبان، حضرت امام(ره) در ۲۸ دی ۱۳۶۱ مرحوم آیت‌ا... ربانی‌املشی را به‌جای او به‌عضویت در شورا منصوب کردند.