آیین افتتاحیه همایش ملی قانون و قانونگذاری در منظومه فکری شهید آیتالله العظمی امام خامنهای-۲/
دکتر حدادعادل: رهبر شهید عمل به قانون را بزرگترین مانع در برابر دیکتاتوری میدانستند/ خاطراتی از اهتمامِ امام شهید به استقلال مجلس و قانونگذاری
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: رهبر شهید عمل به قانون را بزرگترین مانع در برابر دیکتاتوری میدانستند.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی شورای نگهبان، دکتر غلامعلی حدادعادل عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و مشاور عالی رهبر شهید انقلاب، در آیین افتتاحیه همایش ملی «قانون و قانونگذاری در منظومه فکری شهید آیتالله العظمی امام خامنهای» که امروز دوشنبه ۱۹ مرداد در پژوهشکده شورای نگهبان برگزار شد، ضمن گرامیداشت یاد و نام رهبر شهید، اظهار کرد: برگزاری این همایش علمی را باید به فال نیک گرفت. مطالبی را که در مقدمه و طراحی این برنامه آمده بود مطالعه کردم و سخنانم را عمدتاً ناظر بر بند نخست اهداف این همایش، یعنی بررسی مبانی فکری، فقهی و عقلانی قوه قانونگذاری در نظر رهبر شهید، مطرح میکنم.
وی افزود: نکتهای که شاید کمتر به آن توجه شده باشد، این است که در انقلاب اسلامی، نظام شاهنشاهی بهطور کامل نفی، واژگون و برانداخته شد؛ اما امام خمینی (ره) و رهبران انقلاب هیچگاه درباره اصل وجود مجلس تردید یا تشکیک نکردند.
رئیس اسبق مجلس شورای اسلامی ادامه داد: سلطنت بهطور کلی ملغی و مردود شمرده شد و بسیاری از ساختارها تغییر کرد، اما در تمام سالهای مبارزات و حتی در بحبوحه انقلاب، کسی در ضرورت وجود نهادی به نام مجلس تردید نکرد. مجلس به عنوان جزئی لازم از ساختار حکومت اسلامی، جایگاه خود را حفظ کرد و شاید بتوان گفت تنها ساختاری بود که بدون آنکه از اساس ویران شود، از نظام پیشین جدا و با محتوایی جدید وارد نظام جمهوری اسلامی شد.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام تصریح کرد: مجلس در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز جایگاه معتبر و مشخصی پیدا کرد و برای درک چرایی این موضوع باید به حدود ۸۰ سال پیش از پیروزی انقلاب اسلامی و دوره مشروطه بازگردیم.
وی گفت: حدود ۸۰ سال پیش از انقلاب اسلامی، مسئله مجلس در انقلاب مشروطه مطرح بود و به یک موضوع مهم تبدیل شده بود؛ اما باید توجه داشت که مجلس به عنوان پارلمان، نهادی اروپایی و در واقع ساختاری وارداتی بود. ما در سنت تاریخی و سیاسی خود، نهادی با این شکل و کارکرد برای اداره کشور نداشتیم.
دکتر حدادعادل افزود: پارلمان محصول تجربه سیاسی اروپا و از دستاوردهای تجدد در عرصه اداره کشور بود. برای نمونه، در انگلستان سابقهای طولانی برای چنین نهادی وجود داشت و این ساختار از طریق مشروطیت وارد نظام سیاسی ایران شد.
وی با اشاره به اهمیت این پیشینه تاریخی گفت: بنابراین برای فهم جایگاه مجلس در نظام جمهوری اسلامی و مبانی فکری و تاریخی آن، باید این مسیر را از مشروطه تا انقلاب اسلامی مورد توجه و بررسی قرار داد.
دکتر حدادعادل در ادامه سخنان خود با اشاره به مسئله مبنای شرعی قانونگذاری اظهار کرد: ما مسلمان و معتقد به قانونگذاری الهی هستیم؛ بنابراین این پرسش مطرح میشود که عدهای چگونه میتوانند گرد هم بنشینند، با رأی مردم صاحب ولایت شوند و درباره سرنوشت مردم تصمیم بگیرند و تعیین کنند چه اموری انجام شود و چه اموری انجام نشود؟ این موضوع از جمله مباحثی بود که در دوره مشروطه مطرح شد و علمای دین درباره آن بحث کردند و به راهحلهایی رسیدند.
وی افزود: در متمم قانون اساسی مشروطه، برای حل این مسئله، حضور علمای تراز اول در مجلس پیشبینی شد. بر این اساس قرار بود پنج عالم و مجتهد تراز اول در مجلس حضور داشته باشند و بر روند قانونگذاری نظارت کنند تا میان قانونگذاری و احکام شرعی پیوند برقرار شود.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: این سازوکار در واقع نوعی التیام و پیوند میان شرع و عرف بود. شهید مدرس نیز در دوره اول مجلس با همین عنوان و جایگاه حضور پیدا کرد و از نجف برای حضور در مجلس معرفی شد.
دکتر حدادعادل در ادامه با بیان اینکه مشروطه پس از پیروزی نتوانست مسیر اولیه خود را حفظ کند، گفت: مشروطه مانند نوزادی بود که بهخوبی متولد شد، اما بهخوبی از آن نگهداری نشد؛ مانند بچهای که بیمادر باشد و او را سر راه بگذارند و فرد غریبهای او را ببرد و معلوم نباشد چگونه به او شیر میدهد و چگونه تربیتش میکند. مشروطه نیز چنین سرنوشتی پیدا کرد.
وی افزود: گاهی با الهام از تعبیر معروف ملاصدرا درباره نفس که میگوید «النفس جسمانیة الحدوث، روحانیة البقاء»، در مورد مشروطه تعبیر کردهام که «مشروطیت روحانیة الحدوث و جسمانیة البقاء» بود؛ یعنی مشروطه را علمای دین حمایت کردند تا به پیروزی رسید، اما پس از پیروزی، به دست جریانهای سکولار و عرفیگرا افتاد.
دکتر حدادعادل تصریح کرد: در نهایت، سازوکار حضور مجتهدان تراز اول در مجلس نیز تنها یک بار در تاریخ مشروطه اجرا شد و پس از آن عملاً کنار گذاشته شد.
وی با اشاره به خاطرات خود از دوران پیش از انقلاب گفت: پیش از انقلاب، زمانی که با دوستانمان در دانشکده حقوق دانشگاه تهران و برخی استادان این دانشکده ارتباط داشتیم، آنان در کلاسهای قانون اساسی و حقوق اساسی، هنگامی که میخواستند از اصلی در قانون اساسی مثال بزنند که هیچگاه حذف نشده، اما اجرا هم نشده است، به اصل حضور مجتهدان تراز اول در مجلس اشاره میکردند.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: آن زمان گفته میشد این اصل همچنان در قانون اساسی وجود دارد، اما نه دیگر کسی از میان مجتهدان آن را پیگیری میکند و نه حکومت به اجرای آن توجهی دارد.
دکتر حدادعادل در ادامه سخنان خود با اشاره به سابقه مجلس در اندیشه امام خمینی (ره) اظهار کرد: برای شناخت سابقه مجلس در ذهن امام راحل باید به خاطرات ایشان توجه کرد؛ امام خمینی (ره) در خاطرات خود میفرمایند که در دوران جوانی از قم به تهران میآمدند و به مجلس میرفتند و در جایگاه تماشاگران مینشستند تا سخنان شهید مدرس را بشنوند. این نشان میدهد که امام اصل مجلس را خلاف شرع نمیدانستند و مجلسی را میخواستند که نمایندگانی مانند مدرس داشته باشد.
وی افزود: همین اندیشه موجب شد مجلس در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران جایگاه مهمی پیدا کند. در قانون اساسی، اصل یا مادهای وجود ندارد که مجلس را به معنای کلی محدود کند؛ بلکه مجلس نهادی است که میتواند سایر بخشها را در چارچوب قانون محدود و کنترل کند، دولت و وزرا را مورد نظارت قرار دهد و از همین منظر بود که گفته شد «مجلس در رأس امور است».
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: این سابقه نشان میدهد که در اصل ضرورت وجود مجلس، بهعنوان یک نهاد و ساختار، تردیدی وجود نداشته است؛ اما اینکه نمایندگان مجلس در دورههای مختلف چه وضعیتی داشتهاند و از میان بیش از ۲۰ دوره مجلس پیش از انقلاب، چند دوره واقعاً معرف اراده ملی بوده است، بحث دیگری است.
دکتر حدادعادل با اشاره به وضعیت مجلس در دوره پهلوی اول گفت: همه میدانیم که با روی کار آمدن رضاخان، عملاً مجلسی باقی نماند و دخالتهای خارجی و استبداد داخلی، مجلس را از جایگاه واقعی خود دور کرد. کار به جایی رسید که شهید مدرس که در دورههای پیشین نماینده اول تهران بود، در دورهای که رضاخان کنترل صندوقهای رأی را در اختیار داشت، حتی یک رأی هم نیاورد.
وی ادامه داد: مدرس به مجلس رفت و با اشاره به رأی خود گفت: درست است که رأی مخفی و محرمانه بوده، اما من یک رأی به خودم دادهام؛ آن یک رأی من کجاست؟ این ماجرا نشان میدهد که مجلس تا چه اندازه از اراده واقعی مردم فاصله گرفته بود.
دکتر حدادعادل با اشاره به دخالت حکومت در تعیین نمایندگان مجلس تصریح کرد: کار به جایی رسیده بود که تیمورتاش به استانداران تلگراف میزد و مشخص میکرد در هر شهرستان چه کسی باید به عنوان نماینده مجلس انتخاب شود. این تلگرافها محرمانه بودند، اما اسناد آنها بعدها منتشر شد و قابل بررسی است.
وی افزود: بنابراین، مجلسی با چنین نمایندگانی، طبیعتاً نمیتوانست مظهر اراده ملت باشد؛ اما مجلسی که نمایندگان آن واقعاً نماینده مردم باشند، همان چیزی بود که امام خمینی (ره) در جریان انقلاب اسلامی تأیید کردند.
مشاور عالی رهبر شهید انقلاب با بیان اینکه مجلس در منظومه فکری رهبر شهید جایگاه والایی داشت، گفت: در نگاه رهبر شهید، مجلس از آن جهت اهمیت داشت که مظهر حاکمیت اراده ملی محسوب میشد. مجلس در واقع نماد حضور مردم در اداره کشور است.
وی ادامه داد: حضور مردم در مجلس، از جهتی حتی گستردهتر و عینیتر از انتخابات ریاست جمهوری است. در انتخابات ریاست جمهوری، همه ملت رأی میدهند، اما در نهایت همه به یک نفر رأی میدهند؛ در حالی که در انتخابات مجلس، مردم هر استان و هر شهر به فردی رأی میدهند که او را میشناسند، به او اعتقاد دارند و تصور میکنند میتواند مسائل منطقه و حوزه انتخابیه آنان را بهتر پیگیری و حل کند.
دکتر حدادعادل تصریح کرد: از این منظر، مجلس را میتوان یک «مینیاتور» یا ایران کوچک دانست؛ یعنی تصویری کوچک از یک جمعیت حدود ۹۰ میلیونی که قرار است در قالب نمایندگان خود، اراده ملی را در اداره کشور متجلی کند.
مشاور عالی رهبر شهید انقلاب در ادامه با اشاره به نقش مجلس در نمایندگی گروههای مختلف جامعه اظهار کرد: حضور همه مردم با سلیقهها، اقوام، زبانها، مذاهب و مناطق جغرافیایی مختلف در اداره کشور، یکی از کارکردهای مهم مجلس است و به همین دلیل، مجلس عامل مؤثری در حفظ وحدت و تأمین همبستگی ملی محسوب میشود.
وی افزود: امروز هیچ نقطهای از کشور نمیتواند بگوید در اداره کشور دخالت ندارد؛ زیرا مردم در انتخابات شرکت میکنند، رأی میدهند و نمایندهای را انتخاب میکنند که دیدگاهها و مطالبات آنان را در مجلس مطرح کند. اگر مردم از عملکرد نماینده خود رضایت نداشته باشند، میتوانند در انتخابات بعدی به او رأی ندهند. این اختیار در دست مردم است و همین موضوع اهمیت مجلس را نشان میدهد.
رئیس اسبق مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: مجلس در شرایطی که کشور در معرض خطر قرار میگیرد، میتواند علاوه بر وظیفه قانونگذاری، نقش مهم دیگری نیز در دفاع از ساختار سیاسی کشور ایفا کند.
وی با اشاره به وقایع منتهی به کودتای ۲۸ مرداد گفت: در ماجرای ۲۸ مرداد، کشور از این جهت آسیب جدی دید. دکتر مصدق برای اداره کشور خواهان اختیارات بیشتری از مجلس بود، اما مجلس با این درخواست مخالفت میکرد.
دکتر حدادعادل ادامه داد: شاید در جمع حاضر، از معدود افرادی باشم که وقایع پیش از ۲۸ مرداد را به یاد دارم. دکتر مصدق در حدود اردیبهشت سال ۱۳۳۲ مجلس را منحل کرد و تنها حدود دو ماه بعد، کودتای ۲۸ مرداد رخ داد.
وی اظهار کرد: اگر در زمان کودتای ۲۸ مرداد، مجلس وجود داشت و جلسات آن تشکیل میشد، شاید سرنوشت این کودتا به شکل دیگری رقم میخورد. شاید اینگونه نمیشد که نهضت ملی شدن صنعت نفت ظرف هشت ساعت برچیده شود.
دکتر حدادعادل با اشاره به آثار و پژوهشهای منتشرشده درباره کودتای ۲۸ مرداد گفت: درباره این کودتا کتابهای متعددی نوشته شده است و یکی از نکات مهمی که در بررسی این واقعه باید مورد توجه قرار گیرد، این است که حدود دو ماه پیش از کودتا، مجلس در ایران وجود نداشت و نهادی نبود که نمایندگان بتوانند در آن آزادانه سخن بگویند و از منافع و مصالح کشور دفاع کنند. در چنین شرایطی، کشور در وضعیتی قرار گرفت که امکان دخالت و اجرای کودتا فراهم شد.
مشاور عالی رهبر شهید انقلاب در ادامه با اشاره به دیدگاههای رهبر شهید درباره مجلس گفت: رهبر شهید درباره مجلس بسیار سخن گفتهاند. میتوانم بگویم دستکم ۱۶ مرتبه در جلساتی که در محضر ایشان حضور داشتم، درباره مجلس و قانونگذاری سخنان ایشان را شنیدهام و موارد دیگری را نیز پیش از آن و پس از آن از طریق تلویزیون دنبال کردهام.
وی افزود: من ۱۶ سال در مجلس حضور داشتم و پس از آن نیز هر سال در دیدار با رهبر شهید، ایشان بهطور اختصاصی درباره مجلس و قانونگذاری صحبت میکردند. بنابراین، بخش قابل توجهی از این سخنان را از نزدیک شنیدهام و به نظرات ایشان درباره جایگاه مجلس و قانونگذاری توجه داشتهام.
دکتر حدادعادل در ادامه سخنان خود با اشاره به تأکید رهبر شهید بر استمرار فعالیت مجلس اظهار کرد: رهبر شهید اصرار داشتند که انتخابات مجلس به تعویق نیفتد. حتی در دوران جنگ که کشور درگیر جنگ بود، موشکباران و بمباران میشد، ایشان تأکید داشتند که انتخابات مجلس حتماً برگزار شود. در دوران ریاستجمهوری امام خمینی (ره) نیز همین دیدگاه وجود داشت و ایشان بر برگزار شدن بهموقع انتخابات و جلوگیری از تأخیر در تشکیل مجلس تأکید داشتند.
وی افزود: در هفت یا هشت سال نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی، هیچگاه مجلس با تأخیر افتتاح نشد و تقویم کاری مجلس همواره منظم بود. این موضوع نشاندهنده اهتمام جدی رهبر شهید به این مسئله بود که میان مجلس قبلی و مجلس بعدی وقفهای ایجاد نشود و دوره فترت در فعالیت قانونگذاری کشور شکل نگیرد.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به دیدگاه رهبر شهید درباره رأی مردم گفت: نکته مهم دیگر این است که ایشان رأی مردم را «حقالناس» عنوان کردند. ایشان یک مفهوم شرعی و فقهی شناختهشده را وارد یک بحث سیاسی و اجتماعی کردند و در چارچوب فقه سیاسی خود، به رأی مردم صورت و اعتبار دینی بخشیدند.
وی ادامه داد: فارغ از اینکه هر فرد به چه کسی یا چه جریانی رأی داده است، رأی او یک حق است و اگر کسی در این رأی تقلب کند، آن را نادیده بگیرد یا به هر شکل در آن دستکاری کند، حقالناس را رعایت نکرده است. این دیدگاه نشاندهنده اعتماد، احترام و اهتمام رهبر شهید نسبت به رأی مردم و فرآیند انتخابات بود.
دکتر حدادعادل با اشاره به تأکید رهبر شهید بر مشارکت عمومی در انتخابات تصریح کرد: ایشان همواره بر ضرورت مشارکت هرچه بیشتر مردم در انتخابات تأکید داشتند.
وی خطاب به پژوهشگران جوان حاضر در همایش گفت: اگر پژوهشگران جوانی هستند که میخواهند برای بخش اصلی این همایش مقاله بنویسند، خواهش میکنم به نکتهای که عرض میکنم توجه کنند و درباره آن تحقیق کنند. رهبر شهید چند بار تأکید کردند که «مردمسالاری دینی» دو مفهوم بیارتباط با یکدیگر نیست که بهصورت مکانیکی در کنار هم قرار گرفته باشند؛ بلکه مردمسالاری دینی یک حقیقت واحد است.
دکتر حدادعادل افزود: این نکته بسیار مهمی است و باید بهطور جدی مورد تحقیق قرار گیرد که مقصود رهبر شهید از اینکه مردمسالاری دینی را یک حقیقت واحد میدانستند، چیست. اینگونه نیست که ما یک مفهوم را از غرب بگیریم و سپس مفهومی دینی را در کنار آن قرار دهیم تا ترکیبی به نام مردمسالاری دینی شکل بگیرد. از نگاه ایشان، مردمسالاری دینی یک حقیقت واحد است و نمیتوان آن را مانند یک محصول مونتاژی از دو جزء جدا در انتخابات بعدی به او رأی ندهند. این اختیار در دست مردم است و همین موضوع اهمیت مجلس را نشان میدهد.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام تصریح کرد: مجلس در شرایطی که کشور در معرض خطر قرار میگیرد، میتواند علاوه بر وظیفه قانونگذاری، نقش مهم دیگری نیز در دفاع از ساختار سیاسی کشور ایفا کند.
وی این موضوع را یکی از محورهای شایسته تحقیق برای پژوهشگران دانست و گفت: این مسئله باید بهصورت دقیق بررسی و تبیین شود تا مشخص شود رهبر شهید از پیوند مردمسالاری و دین و از یک حقیقت واحد بودن مردمسالاری دینی چه منظوری داشتهاند.
حدادعادل در ادامه، برای ارائه شاهدی بر تأکید ایشان بر تعطیل نشدن روند قانونگذاری و به تعویق نیفتادن انتخابات مجلس، به پایان دوره ششم مجلس شورای اسلامی اشاره کرد و گفت: در پایان مجلس ششم، همانطور که به یاد دارید، حتی نوعی تجمع و قشونکشی خیابانی نیز برنامهریزی شده بود. ما در مجلس ششم حضور داشتیم و در اقلیت بودیم و در آن مقطع، گاهی با اکثریت و رؤسای اکثریت درباره این مسائل گفتوگو و اختلاف نظر داشتیم.
وی در ادامه سخنان خود با اشاره به وقایع پایان مجلس ششم اظهار کرد: در اواخر مجلس ششم، تعدادی از نمایندگان اقلیت در کنار مجلس و در خیابان چادر برپا کردند و خیمه زدند و سپس فراخوان دادند که مردم در اطراف مجلس تجمع کنند و اقداماتی را که در آن زمان از آن با تعبیر «انقلاب رنگین» یاد میشد، انجام دهند.
وی افزود: این اقدامات به نتیجه نرسید. در همان مقطع، تعدادی از فرمانداران، استانداران و وزرا استعفا کردند و نمایندگان مجلس نیز نامه مفصلی نوشتند و یکی از مطالبات آنان این بود که انتخابات برگزار نشود.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: در چنین شرایطی، رهبر شهید مانند کوه ایستادند و قاطعانه تأکید کردند که انتخابات باید در موعد مقرر برگزار شود. این را به عنوان شاهدی بر اهتمام ایشان به اصل مجلس و استمرار روند قانونگذاری عرض میکنم.
دکتر حدادعادل در ادامه به نگاه رهبر شهید درباره استقلال مجلس اشاره کرد و گفت: با وجود اینکه رهبر شهید تا این اندازه به اصل مجلس اهمیت میدادند، در امر قانونگذاری مجلس هیچگاه بهصورت صریح دخالت نمیکردند.
وی افزود: زمانی که رئیس مجلس بودم، بهصورت منظم خدمت ایشان میرسیدم. گاهی مشورتهای ما از کلیات فراتر میرفت، اما ایشان در مواردی میفرمودند که این موضوع دیگر مربوط به خود شماست و باید بروید و خودتان تصمیم بگیرید و هر آنچه نمایندگان میگویند، ملاک عمل قرار گیرد.
دکتر حدادعادل تصریح کرد: دخالت رهبر شهید در مجلس از حیث روح، جوهر و اصول کلی بود، اما اینکه قانونی به مجلس بیاید و ایشان صریحاً پیام بدهند که درباره آن چه تصمیمی بگیرید یا به چه شکلی رأی دهید، چنین رویکردی را نمیپذیرفتند. ایشان اصرار داشتند که مجلس استقلال خود را حفظ کند.
وی ادامه داد: من در مواردی بهصورت خصوصی شاهد بودم که ایشان با برخی تصمیمات مجلس موافق نبودند، اما میفرمودند: «فلانی، این به صلاح است.» یعنی معتقد بودند اگر مجلس استقلال خود را حفظ کند، حتی اگر تصمیم اشتباهی بگیرد، بهتر از آن است که مجلس بنشیند و منتظر باشد ببیند رهبری چه میگوید و سپس دست خود را برای رأی دادن بالا ببرد.
مشاور عالی رهبر شهید انقلاب تأکید کرد: رهبر شهید چنین مجلسی را نمیخواستند و چنین ملتی را نیز نمیخواستند. ایشان معتقد بودند اگر ملت در رأی دادن اشتباه کند، اما خودش تصمیم بگیرد و رأی بدهد، در جریان این تجربه رشد خواهد کرد؛ اما اگر فردی از بالا بگوید «من به فلانی رأی میدهم» و مردم نیز صرفاً به دلیل این اعلام نظر، به همان فرد رأی دهند، این شیوه درست نیست.
وی افزود: تأکید رهبر شهید بر مخفی نگه داشتن رأی خود نیز از همین منظر قابل فهم است. ایشان میدانستند اگر مردم بدانند به چه کسی رأی میدهند، ممکن است همان فرد را حتماً از صندوق بیرون بیاورند؛ اما ایشان معتقد بودند ملت باید رشد کند و تمرین تصمیمگیری داشته باشد و مردم باید خودشان تصمیم بگیرند.
دکتر حدادعادل ادامه داد: رهبر شهید اصول و چارچوبها را بیان میکردند، اما تا حد امکان تلاش داشتند در رأی مردم دخالت مستقیم نداشته باشند. ایشان نمیخواستند مردم به این نتیجه برسند که ممکن است فردی را بهتر بدانند، اما از ترس مخالفت با نظر رهبری به فرد دیگری رأی دهند و بعد تصور کنند در برابر این انتخاب مسئولیت شرعی دارند. چنین وضعیتی از نظر ایشان با تربیت سیاسی مردم سازگار نبود.
وی با اشاره به تجربه دوران پهلوی اول گفت: در دوره رضاخان، امروز برخی از کسانی که از او با تعابیری مانند «رضاشاه، روحت شاد» یاد میکنند، به اقداماتی مانند ساخت راهآهن، ایجاد ارتش یا برخی طرحهای عمرانی و نوسازی اشاره میکنند؛ اما لطمه بزرگی که کشور در آن ۲۰ سال خورد، از بین رفتن آزادی بود.
دکتر حدادعادل تصریح کرد: از زمانی که رضاخان به سلطنت رسید تا شهریور ۱۳۲۰، مردم ایران عملاً فرصت تصمیمگیری و دخالت در سرنوشت خود را از دست دادند و تمرین سیاسی نکردند. به همین دلیل، روزی که رضاشاه رفت، بسیاری از امور کشور دچار آشفتگی شد.
وی افزود:، اما امروز، با وجود شهادت رهبر و با وجود همه مشکلات و مصائبی که نظام سیاسی کشور با آن مواجه است، ساختار سیاسی کشور همچنان به کار خود ادامه میدهد؛ زیرا مردم فهمیدهاند که خودشان در اداره کشور و تعیین سرنوشت آن دخالت دارند.
دکتر حدادعادل گفت: این وضعیت، نتیجه همان نگاه رهبر شهید به مردم، رأی مردم، استقلال مجلس و ضرورت تربیت سیاسی جامعه است؛ نگاهی که مردم را صاحب نقش و مسئول سرنوشت خود میداند.
رئیس اسبق مجلس شورای اسلامی در ادامه سخنان خود با اشاره به یکی از تجربههای دوران نمایندگی در مجلس اظهار کرد: در مقطعی، مصوبهای که مجلس تصویب کرده و به تأیید شورای نگهبان نیز رسیده بود، ابلاغ نشده بود. پس از حدود سه یا چهار ماه متوجه شدیم فردی تفسیری از قانون اساسی ارائه کرده و معتقد است علاوه بر مجلس، خود او نیز حق دارد درباره اجرای مصوبهای که شورای نگهبان آن را تأیید کرده است، تصمیم بگیرد.
وی افزود: موضوع را با رهبر شهید در میان گذاشتم و عرض کردم که با چنین مشکلی مواجه شدهایم. گفتم نامهای خدمت ایشان تقدیم میکنم و هر آنچه را که مصلحت بدانند، ملاک عمل قرار خواهیم داد. در ایام تاسوعا و عاشورا که تعطیل بود، چند ساعت وقت گذاشتم و نامهای نوشتم و برای ایشان ارسال کردم.
دکتر حدادعادل ادامه داد: رهبر شهید در پاسخ به نامه تصریح کردند: «مصوبات مجلس که به تصویب شورای نگهبان برسد، حکم قانون دارد و قانون است و اجرای آنها برای همه لازم و لازمالاتباع است.»
وی گفت: روزی که مجلس کار خود را آغاز کرد و زنگ شروع مذاکرات به صدا درآمد، خطاب به نمایندگان که از این مکاتبات اطلاعی نداشتند، موضوع را مطرح کردم. حتی آقای مهندس باهنر که در آن زمان نایبرئیس اول مجلس بودند و در این جلسه حضور دارند، از این مکاتبات اطلاع نداشتند. گفتم نامهای خدمت رهبر شهید نوشتهام و این هم پاسخ ایشان است.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام تصریح کرد: این پاسخ نشان میداد که رهبر شهید تا چه اندازه برای قانون و مصوبات مجلس اهمیت قائل بودند. البته بعدها بابت این اقدام و به تعبیر خودم، بابت این جسارت، هزینه آن را پرداختم؛ تا آنجا که مورد توهین قرار گرفتم و برخی از حقوقدانان اطراف آن فرد نیز بیانیههایی در تأیید نظر و تفسیر او درباره قانون اساسی منتشر کردند و معتقد بودند تفسیر او درست است، اما در آن مقطع کار تمام شده بود.
وی افزود: این موضوع از جمله مسائلی است که در تاریخ مجلس در جمهوری اسلامی باید حتماً مورد توجه و بررسی قرار گیرد و نشاندهنده اهمیت جایگاه قانون و مصوبات مجلس در نگاه رهبر شهید است.
دکتر حدادعادل در ادامه با اشاره به رابطه مجلس و دولت اظهار کرد: یکی دیگر از دغدغههای همیشگی در دوران امام خمینی (ره) و پس از ایشان، مسئله رابطه مجلس و دولت و چگونگی همکاری این دو قوه بوده است.
وی افزود: از یک سو، قوای سهگانه باید از یکدیگر مستقل باشند و از سوی دیگر، نمیتوان گفت هیچکدام نباید با کار دیگری ارتباط داشته باشد. رهبر شهید برای تبیین این رابطه، همواره مثال مهمی درباره «ریلگذاری» و «قطار» مطرح میکردند که اگر به آن توجه میشد، بسیاری از مسائل حل میشد.
دکتر حدادعادل ادامه داد: ایشان میفرمودند کار مجلس، ریلگذاری برای حرکت قطار اجرایی کشور است و قطار اجرایی نیز همان دولت است. مجلس در ریلگذاری آزاد است، اما آیا کسی که ریلگذاری میکند میتواند هر طور که دلش خواست ریل بسازد؟ برای مثال، آیا میتوان فاصله دو ریل را چهار متر در نظر گرفت؟
وی تصریح کرد: طبیعتاً برای ریلگذاری باید مشخصات قطاری را که قرار است روی آن حرکت کند، در نظر گرفت؛ باید معلوم باشد قطار از نظر فنی چه عرضی دارد، با چه سرعتی میتواند حرکت کند و در مسیرهای سربالایی و سرازیری چه شرایطی دارد.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام افزود: در مهندسی راهآهن نیز برای شیب مسیر محدودیتهای مشخصی وجود دارد و نمیتوان مانند جاده، ناگهان شیب بسیار تندی ایجاد کرد. استحکام ریل، فاصله ریلها و سایر مشخصات فنی باید متناسب با قطار و توانایی آن طراحی شود.
وی گفت: رهبر شهید با این مثال تأکید میکردند که مجلس برای دولت قانونگذاری میکند و دولت باید از آن قوانین تبعیت کند، اما این دو بخش ارتباط متقابل و نزدیکی با یکدیگر دارند؛ بنابراین مجلس و دولت باید در فرآیند قانونگذاری با یکدیگر تعامل داشته باشند.
دکتر حدادعادل تصریح کرد: مجلس و دولت باید بهگونهای با یکدیگر تعامل کنند که قانونی که مجلس تصویب میکند، مانند ریل مناسبی برای حرکت قطار اجرایی کشور باشد و دولت نیز قطاری را طراحی و اداره کند که بتواند بر این ریل حرکت کند.
وی گفت: این همان کاری است که در مجلس کمتر در انجام آن موفق بودهایم. کمتر پیش آمده است که جمعی از عقلای مجلس و جمعی از عقلای دولت در کنار یکدیگر بنشینند و درباره طرحها و لوایح با همفکری و تعامل تصمیم بگیرند تا قانونی که به مجلس میآید، ریل مناسبی برای قطار اجرایی کشور باشد و در مقابل، قطاری نیز ساخته و اداره شود که با این ریل تناسب داشته باشد.
دکتر حدادعادل در ادامه سخنان خود با تأکید بر جایگاه قانون در اندیشه رهبر شهید اظهار کرد: رهبر شهید عمل به قانون را بزرگترین درمان دیکتاتوری میدانستند و معتقد بودند اگر میخواهید در کشور دیکتاتوری پدید نیاید، باید قانون را ملاک قرار دهید.
وی با اشاره به وقایع سال ۱۳۸۸ افزود: این دیدگاه در جریان انتخابات سال ۸۸ ظهور و بروز جدی پیدا کرد. روز جمعه، زمانی که هنوز رأیگیری ادامه داشت و حتی شعب اخذ رأی بسته نشده بودند، یکی از نامزدها در یک نشست مطبوعاتی که رسانههای خارجی نیز در آن حضور داشتند، اعلام کرد که با فاصله بسیار زیاد نفر اول انتخابات شده است.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: این در حالی بود که هنوز شمارش آرا آغاز نشده بود و چند ساعت تا پایان زمان رأیگیری باقی مانده بود. همان شب نیز جمعیتی در مقابل وزارت کشور تجمع کردند و از فردای آن روز، اعتراضات و ناآرامیهای خیابانی آغاز شد.
وی با اشاره به حوادث آن روزها گفت: در آن مقطع، شاهد آتش زدن اتوبوسها، آسیب به بانکها و ایجاد ناامنی در خیابانها بودیم. بنده مسائل را بهصورت لحظهای دنبال میکردم و از افرادی که در خیابان حضور داشتند، اخبار را دریافت میکردم.
دکتر حدادعادل افزود: در همان ایام در یک برنامه تلویزیونی خطاب به فردی که پیش از آن بسیار از قانونمداری سخن گفته بود، مطرح کردم که چگونه پیش از باز شدن صندوقها و پایان رأیگیری متوجه شدهاید که پیروز انتخابات هستید و با فاصله زیاد در صدر قرار گرفتهاید؟ اگر سخن از قانونمداری است، باید این مسئله نیز بر اساس قانون پاسخ داده شود.
وی تصریح کرد: تأکید رهبر شهید همواره این بود که برای جلوگیری از دیکتاتوری، باید به قانون عمل کرد. جالب اینجاست که در همان مقطع، شعار «مرگ بر دیکتاتور» نیز داده میشد، اما راه جلوگیری از دیکتاتوری، از نظر رهبر شهید، چیزی جز حاکمیت قانون و تمکین همگان به قانون نبود.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: رهبر شهید پس از این اتفاقات نیز بر رسیدگی قانونی به اعتراضات تأکید کردند. به فرد معترض گفته شد که کشور قانون دارد و اگر نسبت به نحوه برگزاری انتخابات اعتراض دارید، دلایل، اسناد و مدارک خود را ارائه کنید تا از رسیدگی قانونی به آن حمایت شود.
وی افزود: حتی فرصت بررسی شکایتها و رسیدگی به اعتراضات نیز تمدید شد و از معترضان خواسته شد مشخص کنند در کدام صندوق و بر اساس چه اسنادی ادعای تخلف دارند تا موضوع بررسی شود؛ اما در نهایت، این مسیر قانونی مورد پذیرش قرار نگرفت.
حدادعادل گفت: رهبر شهید عمل به قانون و قانونگذاری را به تعبیر خود، «باطلالسحر دیکتاتوری» میدانستند و معتقد بودند اگر همه در برابر قانون تمکین کنند، امکان شکلگیری دیکتاتوری از بین میرود.
وی در ادامه با اشاره به تجربه ۱۶ سال حضور خود در مجلس اظهار کرد: اینها بخشی از تجربه ما بود، اما من درباره مجلس بسیار فکر کردهام. گاهی با خودم تصور میکردم اگر این ۱۶ سالی را که در مجلس بودم، بهجای حضور در مجلس در دانشگاه و تحصیل میگذراندم، شاید میتوانستم در چهار رشته مختلف تحصیل کنم و حتی چند مدرک دانشگاهی بگیرم.
دکتر حدادعادل افزود: من درباره مجلس بسیار اندیشیدهام و به این نتیجه رسیدهام که مجلس ما از لحاظ نهادی، ساختار مناسبی دارد؛ اما مسئله اصلی این است که چه نمایندگانی وارد مجلس میشوند، چگونه خود را به مردم معرفی میکنند، چگونه تبلیغ میکنند، چه وعدههایی به مردم میدهند و مردم بر چه اساسی آنان را انتخاب میکنند.
وی تصریح کرد: در فرآیند انتخابات و ورود افراد به مجلس، عوامل متعددی دخیل است و باید درباره همه این عوامل بهطور جدی اندیشید.
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام مجلس را به یک ساختمان تشبیه کرد و گفت: مجلس مانند ساختمانی است که آجرهای آن را نمایندگان تشکیل میدهند. اگر این آجرها پوک باشند، ساختمان استحکام لازم را نخواهد داشت.
وی در پایان تأکید کرد: بنابراین باید بهطور جدی فکر کنیم که چه سازوکاری داشته باشیم تا افرادی وارد مجلس شوند که شایستگی حضور در این جایگاه رفیع و مهم را داشته باشند.
انتهای پیام/
لینک کوتاه :
